آمبولیزاسیون پروستات

آمبولیزاسیون پروستات یا(Prostate Artery Embolization) یک روش درمانی کم‌تهاجمی برای درمان بزرگ شدن پروستات (هایپرپلازی خوش‌خیم پروستات) است.

در این روش، رادیولوژیست‌های متخصص با مسدود کردن عروق خونی تغذیه‌کننده پروستات، جریان خون به این غده را کاهش داده و در نتیجه حجم آن را کوچک می‌کنند.

این فرایند معمولاً به وسیله‌ی کاتتر و با استفاده از مواد مخصوص انجام می‌شود که موجب ایجاد لخته‌های خونی در عروق هدف می‌شود.

آمبولیزاسیون شریان پروستات (PAE) چیست؟

بزرگ شدن پروستات (که به عنوان هیپرپلازی خوش ‌خیم پروستات یا BPH شناخته می‌ شود) باعث افزایش دفعات ادرار، احساس فوریت برای ادرار کردن، افزایش میزان ادرار (به ویژه در شب)، ضعیف شدن جریان ادرار و تخلیه ناقص مثانه می‌ شود.

این علائم می‌ توانند به طور قابل توجهی بر کیفیت زندگی تأثیر گذاشته و ناراحتی‌ های زیادی ایجاد کنند.

با افزایش سن مردان، غده پروستات به تدریج بزرگ ‌تر می‌ شود و مجرای ادرار را تحت فشار قرار می دهد و در نتیجه جریان ادرار کندتر و ضعیف‌ تر می شود.

آمبولیزاسیون شریان پروستات یک روش کم ‌تهاجمی است که توسط رادیولوژیست های مداخله‌ ای انجام می‌ شود.

در این روش، خون رسانی به بخش‌ هایی از پروستات که بزرگ شده اند مسدود شده و باعث کاهش اندازه پروستات و در نتیجه بهبود علائم بیماری می ‌شود.

زمان انجام آمبولیزاسیون پروستات

آمبولیزاسیون شریان پروستات همانند آنژیوگرافی پروستات یک درمان غیرجراحی است که معمولا به صورت سرپایی انجام می ‌شود و نیازی به قرار دادن سوند ادرار ندارد.

این روش توسط یک رادیولوژیست متخصص و مجرب در یک اتاق مخصوص انجام می‌ شود که برای انجام این گونه عمل ‌های تخصصی تجهیز شده است.

چگونه برای عمل آمبولیزاسیون شریان پروستات آماده شویم؟

پزشک شما زمان دقیق عمل و هرگونه آمادگی لازم را به شما اطلاع خواهد داد.

• این عمل به صورت سرپایی انجام می شود اما ممکن است به یک شب بستری نیاز داشته باشد.
• قبل از انجام PAE، باید چهار ساعت ناشتا باشید زیرا برای راحتی شما در طول عمل، از آرام بخش استفاده می‌ شود.
• می ‌توانید داروهای معمول خود را با یک جرعه آب مصرف کنید، مگر اینکه پزشک مصرف آنها را قطع کند.
• اگر از داروهای رقیق‌ کننده خون یا روغن ماهی یا کریل استفاده می‌ کنید، حتما به پزشک خود اطلاع دهید، زیرا این داروها نیز خطر خونریزی را افزایش می ‌دهند. ممکن است لازم باشد مصرف این داروها چند روز قبل از عمل متوقف شود.
• تمام حساسیت های خود را به پزشکتان اطلاع دهید. همچنین اگر قبلاً به ماده کنتراست داخل وریدی (ماده رنگی که برای رادیولوژی کلیه و سی ‌تی اسکن استفاده می ‌شود) واکنش نشان داده‌ اید یا هرگونه مشکل عملکرد کلیوی دارید، باید پزشک خود را در جریان بگذارید.

مراحل انجام آمبولیزاسیون پروستات

آمبولیزاسیون پروستات یک روش کم‌تهاجمی و ایمن برای درمان بزرگی خوش‌خیم پروستات (BPH) است که با انسداد عروق تغذیه‌کننده پروستات باعث کاهش حجم غده و بهبود علائم ادراری می‌شود.

این روش معمولاً شامل چند مرحله اصلی است که شامل آماده‌سازی بیمار، دسترسی به شریان‌ها، شناسایی و انسداد عروق پروستات، و پایش پس از عمل می‌شود.

هر مرحله نقش مهمی در موفقیت و ایمنی پروسیجر دارد.

آماده‌سازی بیمار

در مرحله آماده‌سازی، بیمار ابتدا توسط پزشک متخصص ارزیابی کامل می‌شود.

سابقه پزشکی، داروهای مصرفی و آزمایش‌های خونی بررسی می‌شود تا ریسک عوارض کاهش یابد.

دستورالعمل‌های لازم درباره قطع موقت داروهای رقیق‌کننده خون، ناشتا بودن قبل از عمل و بررسی آلرژی‌ها به بیمار داده می‌شود.

پزشک توضیح می‌دهد که روش کم‌تهاجمی است و نیازی به بیهوشی عمومی ندارد؛ معمولاً بی‌حسی موضعی یا آرام‌بخش IV استفاده می‌شود.

این مرحله از اهمیت بالایی برخوردار است تا بیمار از نظر جسمی و روانی آماده عمل شود و احتمال بروز عوارض پس از آمبولیزاسیون کاهش یابد.

دسترسی به شریان‌ها

در این مرحله، کاتتر از طریق شریان فمورال یا رادیال وارد می‌شود تا مسیر خون‌رسانی به پروستات شناسایی گردد.

پزشک با استفاده از تصویربرداری رادیولوژی (فلوروسکوپی) مسیر کاتتر را به دقت هدایت می‌کند تا به عروق پروستات برسد.

این روش کم‌تهاجمی باعث می‌شود نیازی به برش جراحی بزرگ نباشد و بیمار درد و دوره بهبودی کوتاه‌تری تجربه کند.

دسترسی صحیح به شریان‌ها و هدایت دقیق کاتتر نقش مهمی در موفقیت آمبولیزاسیون و کاهش عوارض دارد.

شناسایی و انسداد عروق پروستات

پس از دسترسی به عروق، پزشک با استفاده از میکروکاتتر و ذرات مخصوص آمبولیزاسیون عروق تغذیه‌کننده پروستات را مسدود می‌کند.

انسداد این عروق باعث کاهش جریان خون و کوچک شدن تدریجی پروستات می‌شود.

این مرحله نیازمند دقت بالای تصویربرداری است تا تنها عروق پروستات هدف قرار گیرند و جریان خون سایر بافت‌های اطراف تحت تأثیر قرار نگیرد.

پس از تزریق ذرات، پزشک با فلوروسکوپی تأیید می‌کند که انسداد به‌طور کامل و ایمن انجام شده است.

مراقبت پس از عمل

پس از انجام آمبولیزاسیون، بیمار برای چند ساعت تحت نظارت قرار می‌گیرد تا فشار خون، علائم حیاتی و وضعیت ادراری پایش شود.

معمولاً بیماران همان روز یا روز بعد مرخص می‌شوند و می‌توانند فعالیت‌های روزمره سبک را از سر بگیرند.

پزشک دستورات مراقبتی شامل مصرف داروهای مسکن خفیف، رعایت بهداشت و پیگیری سونوگرافی یا معاینه بعد از چند هفته را به بیمار ارائه می‌دهد.

پایش دقیق پس از عمل باعث اطمینان از کاهش علائم ادراری و پیشگیری از عوارض احتمالی می‌شود.

چه کسانی کاندیدای آمبولیزاسیون هستند؟

• مردان مبتلا به بزرگی خوش‌ خیم پروستات (BPH) با علائم آزاردهنده
• افرادی که به درمان دارویی پاسخ مناسبی نمی‌ دهند
• کسانی که تمایلی به انجام جراحی باز یا TURP ندارند
• بیماران دارای ریسک بالای بیهوشی یا مشکلات زمینه‌ ای قلبی و ریوی
• افراد مسن که تحمل جراحی یا بیهوشی عمومی را ندارند
• کسانی که می‌ خواهند عملکرد جنسی‌ شان حفظ شود
• بیماران با حجم پروستات بزرگ‌ تر از حد معمول
• افرادی که قبلا جراحی پروستات داشته‌ اند و علائم مجدد دارند
• کسانی که ترجیح می‌ دهند دوران نقاهت کوتاه‌ تری داشته باشند
• بیمارانی که به دنبال گزینه‌ ای کم‌ تهاجمی و با عوارض کمتر هستند

آمبولیزاسیون پروستات بیشتر برای مردانی توصیه می‌ شود که دچار علائم آزاردهنده بزرگی خوش‌ خیم پروستات شده‌ اند، اما یا از مصرف دارو نتیجه نگرفته‌ اند، یا به دلایل پزشکی نمی‌ توانند تحت جراحی قرار بگیرند.

این روش برای افرادی که حجم پروستات آن‌ ها بزرگ است یا جراحی باز برای آن‌ ها ریسک بالایی دارد، گزینه‌ ای ایمن، کم‌ تهاجمی و مؤثر محسوب می‌ شود.

بسیاری از بیماران به دلیل نگرانی از عوارض جراحی سنتی، مانند اختلال نعوظ یا بی‌ اختیاری ادرار، به سراغ آمبولیزاسیون می‌ روند.

این روش معمولا تأثیر منفی بر عملکرد جنسی ندارد و با زمان بهبودی کوتاه‌ تری نسبت به جراحی همراه است، به همین دلیل، در سال‌ های اخیر به عنوان یک جایگزین محبوب برای درمان BPH مورد توجه قرار گرفته است.

مزایای آمبولیزاسیون پروستات

در ادامه به بررسی این مزایا می پردازیم:

کم‌ تهاجمی بودن:

برخلاف جراحی باز، در PAE برش بزرگی ایجاد نمی‌شود.

این روش از طریق کاتتر انجام می‌شود و نیاز به دوره نقاهت کوتاه‌تر و بستری کمتر دارد​

کاهش خطرات و عوارض جانبی:

از آنجا که این روش بدون نیاز به برش و بدون دستکاری مستقیم پروستات انجام می‌شود، خطر خونریزی، عفونت، و عوارضی نظیر ناتوانی جنسی و بی‌اختیاری ادرار که ممکن است با جراحی سنتی رخ دهد، کاهش می‌یابد​

بهبود علائم ادراری:

PAE به کاهش علائم ادراری مانند تکرر ادرار، شب‌ادراری، و کاهش جریان ادرار کمک می‌کند.

اکثر بیماران گزارش کرده‌اند که پس از انجام این روش، کیفیت زندگی آنها بهبود یافته است​

بازگشت سریع به فعالیت‌های روزمره:

با توجه به دوره نقاهت کوتاه‌تر، بیماران می‌توانند زودتر به فعالیت‌های روزمره خود بازگردند و نیاز به بستری طولانی‌مدت ندارند.

جایگزینی برای بیمارانی که گزینه جراحی نیستند:

این روش می‌تواند برای بیمارانی که به دلیل مشکلات پزشکی نمی‌توانند تحت عمل جراحی قرار بگیرند، گزینه مناسبی باشد.

این مزایا باعث شده‌اند تا PAE به عنوان یک گزینه درمانی موثر و ایمن برای بیماران مبتلا به بزرگی پروستات مورد استفاده قرار گیرد.

معایب آمبولیزاسیون پروستات

• احتمال خونریزی در محل ورود کاتتر
• درد یا ناراحتی موقت لگن و مثانه
• عفونت ادراری یا پروستات
• انسداد غیرهدف عروق مجاور (Rare)
• کاهش تدریجی اثر و نیاز به تکرار پروسیجر
• واکنش به ماده حاجب مورد استفاده در تصویربرداری
• محدودیت در بیماران با بیماری‌های شدید شریانی یا قلبی

اگرچه آمبولیزاسیون پروستات یک روش کم‌تهاجمی و ایمن است، اما مانند هر پروسیجر پزشکی دارای معایب و ریسک‌های احتمالی است.

شایع‌ترین مشکلات شامل خونریزی مختصر، درد خفیف در ناحیه لگن و سوزش ادرار موقت هستند که معمولاً با گذر زمان و مراقبت‌های پس از عمل برطرف می‌شوند.

برخی بیماران نیز ممکن است نیاز به داروهای مسکن کوتاه‌مدت یا آنتی‌بیوتیک پیشگیری‌کننده داشته باشند.

در موارد نادر، انسداد غیرهدف عروق مجاور یا واکنش به ماده حاجب تصویربرداری ممکن است رخ دهد که نیازمند پایش دقیق و مدیریت فوری توسط تیم پزشکی است.

اثر درمانی آمبولیزاسیون در برخی بیماران ممکن است تدریجی باشد و در طول چند ماه کاهش حجم پروستات و بهبود علائم مشاهده شود.

بنابراین انتخاب بیمار مناسب و پیگیری منظم پس از عمل از اهمیت بالایی برخوردار است.

مراقبت‌های بعد از آمبولیزاسیون پروستات

• استراحت کوتاه‌مدت: روز اول پس از عمل، استراحت سبک توصیه می‌شود و فعالیت شدید اجتناب شود.
• پایش محل ورود کاتتر: بررسی هرگونه خونریزی، کبودی یا تورم در ناحیه کشاله ران یا بازو.
• مصرف داروهای تجویزی: داروهای مسکن، ضد التهاب و در صورت نیاز آنتی‌بیوتیک طبق دستور پزشک.
• رعایت بهداشت ادراری: نوشیدن مایعات کافی و ادرار منظم برای جلوگیری از عفونت.
• پیگیری علائم ادراری: گزارش هرگونه درد شدید، تکرر غیرعادی، سوزش شدید یا خون در ادرار.
• پیگیری تصویربرداری: انجام سونوگرافی یا MRI طبق برنامه پزشک برای بررسی کاهش حجم پروستات و موفقیت عمل.
• تغذیه سالم: رژیم غذایی متعادل و پرهیز از غذاهای سنگین یا پرچرب در روزهای اولیه پس از عمل.
• کنترل فشار خون و قند خون: در بیماران مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای، کنترل این شاخص‌ها به بهبود روند درمان کمک می‌کند.
• محدودیت در فعالیت جنسی: معمولاً پزشک محدودیت کوتاه‌مدت را توصیه می‌کند تا بهبودی کامل حاصل شود.
• مراجعه فوری به پزشک در موارد اضطراری: بروز درد شدید لگن، تب، خونریزی غیرطبیعی یا مشکل حاد در ادرار نیازمند مراجعه فوری است.

عمل آمبولیزاسیون شریان پروستات چقدر موفقیت ‌آمیز است؟

بیش از ۹۰ درصد مردان تنها یک یا دو هفته پس از انجام این عمل، متوجه بهبود قابل توجهی در علائم خود می ‌شوند.

این بهبود به دلیل کاهش اندازه پروستات و افزایش جریان ادرار اتفاق می‌ افتد. هرچند این روش نیز ممکن است با عوارضی همراه باشد.

در حدود ۱۰ درصد موارد، به دلیل کوچک بودن برخی از رگ‌ های پروستات، ممکن است عمل به طور کامل موفقیت ‌آمیز نباشد یا علائم بیماری زودتر از موعد بازگردند.

لازم به ذکر است که پزشک می ‌تواند سایر روش‌ های درمانی مانند جراحی TURP را به جای این عمل پیشنهاد دهد.

به طور کلی، آمبولیزاسیون شریان پروستات یک روش درمانی ایمن و موثر برای درمان مشکلات پروستات است که به بسیاری از مردان کمک کرده است تا کیفیت زندگی خود را بهبود بخشند.

عوارض آمبولیزاسیون پروستات

اگرچه آمبولیزاسیون پروستات به‌ عنوان یک روش کم‌ تهاجمی شناخته می‌ شود، اما مانند هر مداخله پزشکی دیگر ممکن است با عوارضی همراه باشد.

شایع‌ ترین عوارض شامل درد خفیف در ناحیه لگن، احساس سوزش هنگام ادرار، تکرر ادرار یا نیاز فوری به دفع ادرار در روزهای اول پس از انجام عمل است.

این علائم معمولاً موقتی هستند و طی چند روز تا دو هفته بهبود پیدا می‌ کنند.

در برخی موارد نادر، ممکن است عوارضی مانند تب خفیف، تهوع یا بی‌ حسی گذرا در اندام تحتانی مشاهده شود که به‌ عنوان واکنش بدن به ذرات تزریقی یا پاسخ التهابی در ناحیه تحت درمان در نظر گرفته می‌ شود.

در صورت ورود ذرات انسدادی به رگ‌ های دیگر به‌ جز شریان‌ های پروستات، احتمال آسیب به بافت‌ های مجاور وجود دارد، هرچند این اتفاق به ندرت و در صورت بی‌ تجربه بودن تیم درمانی رخ می‌ دهد.

یکی از نگرانی‌ های بیماران در مورد عوارض جنسی پس از آمبولیزاسیون است.

خوشبختانه برخلاف برخی روش‌ های جراحی سنتی مانند TURP، در آمبولیزاسیون احتمال اختلال در نعوظ یا انزال بسیار پایین است.

در واقع، بسیاری از مطالعات نشان داده‌ اند که این روش تأثیر منفی قابل‌ توجهی بر عملکرد جنسی ندارد و حتی در برخی بیماران، با بهبود علائم ادراری، کیفیت زندگی جنسی نیز افزایش می‌ یابد.

هزینه آمبولیزاسیون پروستات

هزینه آمبولیزاسیون پروستات تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارد که از جمله مهم‌ ترین آن‌ ها می‌ توان به محل انجام عمل (بیمارستان دولتی یا خصوصی)، میزان تخصص تیم پزشکی، تجهیزات مورد استفاده و نیاز به خدمات جانبی مانند تصویربرداری پیشرفته اشاره کرد.

وضعیت سلامت عمومی بیمار، پیچیدگی آناتومی عروق خونی و نیاز به بررسی‌ های بیشتر پیش از عمل می‌ تواند در تعیین هزینه نهایی مؤثر باشد.

از سوی دیگر، این روش معمولا به‌ صورت سرپایی یا با بستری کوتاه‌ مدت انجام می‌ شود که در مقایسه با روش‌ های جراحی سنتی می‌ تواند به کاهش هزینه‌ های مرتبط با بستری، مراقبت‌ های پس از عمل و دوران نقاهت کمک کند.

در برخی موارد، بیمه‌ های درمانی بخشی از هزینه را پوشش می‌ دهند، اما این موضوع بسته به نوع بیمه و سیاست‌ های مراکز درمانی متفاوت است.

به همین دلیل، مشاوره مستقیم با مرکز درمانی پیش از تصمیم‌ گیری نهایی توصیه می‌ شود.

دکتر اشرفی متخصص قلب در شرق تهران